طرحواره دقیقاً چیست؟
در مدل یانگ، طرحواره ناسازگار اولیه مضمونی گسترده و پایدار درباره خود و رابطه با دیگران است که در سالهای اولیه شکل میگیرد، در طول زندگی گسترش مییابد و میتواند به میزان قابلتوجهی ناکارآمد باشد. طرحواره معمولاً فقط یک جمله در ذهن نیست؛ خاطره، هیجان، حس بدنی و معنای شخصی را هم در بر میگیرد.
فعالشدن یک طرحواره به این معنا نیست که برداشت آن لحظه واقعیت کامل است. ذهن ممکن است اطلاعات هماهنگ با الگوی قدیمی را برجسته و نشانههای ناسازگار با آن را کمرنگ کند.
طرحواره، تشخیص نیست
داشتن برخی ویژگیها، تشخیصدادن خود از روی یک فهرست یا بالا بودن یک نمره آنلاین، نتیجه بالینی قطعی نمیسازد. شدت، فراگیری، بافت، تاریخچه و پیامدهای الگو باید در یک ارزیابی حرفهای دیده شوند.
۱۸ طرحواره در پنج حوزه
در فهرست زیر، نام فارسی منتخب سایت، اصطلاح انگلیسی و حوزه هر طرحواره آمده است. سه راهنمای عمیق فاز نخست فعالاند؛ بقیه پس از بازبینی علمی جداگانه منتشر میشوند.
طرحوارهها چگونه شکل میگیرند؟
مدل طرحوارهدرمانی بر تعامل خلقوخو، تجربههای رشدی و برآوردهنشدن پایدار یا شدید نیازهای هیجانی تأکید دارد. یک رویداد منفرد همیشه علت نیست و نسبتدادن مستقیم هر طرحواره به والدین، سادهسازی و گاهی نادرست است.
فهرست ۱۸ طرحواره
بیاعتمادی / بدرفتاری
Mistrust / Abuseانتظار آسیب، سوءاستفاده، تحقیر یا فریب از سوی دیگران
انزوای اجتماعی / بیگانگی
Social Isolation / Alienationاحساس متفاوتبودن و تعلقنداشتن به گروه یا جامعه
شکست
Failureانتظار شکست یا پایینتر بودن عملکرد نسبت به دیگران
وابستگی / بیکفایتی
Dependence / Incompetenceباور به ناتوانی در اداره مسئولیتهای روزمره بدون کمک
آسیبپذیری نسبت به ضرر یا بیماری
Vulnerability to Harm or Illnessترس افراطی از وقوع قریبالوقوع فاجعهای که مهارشدنی نیست
گرفتاری / خویشتن تحولنیافته
Enmeshment / Undeveloped Selfدرهمتنیدگی افراطی با دیگری و رشد ناکافی هویت مستقل
اطاعت
Subjugationواگذاری افراطی کنترل برای دوری از خشم، تلافی یا ترک
ایثار
Self-Sacrificeتمرکز داوطلبانه و افراطی بر نیاز دیگران به بهای نیاز خود
بازداری هیجانی
Emotional Inhibitionمهار افراطی احساس، تکانه یا بیان خود برای پیشگیری از پیامد منفی
معیارهای سرسختانه / عیبجویی افراطی
Unrelenting Standards / Hypercriticalnessفشار پایدار برای رسیدن به معیارهای بسیار بالا
استحقاق / بزرگمنشی
Entitlement / Grandiosityباور به برتری یا استثنا بودن از قواعد متقابل
خویشتنداری و خودانضباطی ناکافی
Insufficient Self-Control / Self-Disciplineدشواری پایدار در تحمل ناکامی یا مهار تکانه برای هدف بلندمدت
پذیرشجویی / جلب توجه
Approval-Seeking / Recognition-Seekingوابستگی افراطی ارزشمندی به تأیید، توجه یا جایگاه بیرونی
منفیگرایی / بدبینی
Negativity / Pessimismتمرکز پایدار بر جنبههای منفی و کمرنگدیدن پیامدهای مثبت
تنبیهگری
Punitivenessباور به اینکه خطا باید سخت مجازات شود و بخشش دشوار است